The derivative action, as practised in many jurisdictions worldwide, is a remedy by
which a shareholder in a company (generally a minority shareholder) institutes legal
action to protect the rights and interests of the company. Under the predominantly
English law-based common law in South Africa, Ghana and Australia, the company is
deemed a separate entity independent of all its stakeholders, which can sue and be
sued in its corporate name. Decision-making within the company generally takes the
form of a majority decision by the company’s shareholders. The minority shareholders
are consequently subject to the decisions of the majority shareholders and the
company’s directors. The courts are generally reluctant to interfere in the internal
management of companies. This, therefore, offers restricted protection to the company
and minority shareholder rights where the majority shareholders decline to act against
the company’s wrongdoers on behalf of the company, or where the majority
shareholders or directors are themselves the wrongdoers.
The common-law derivative action is a remedy by which a shareholder in the company
(generally a minority shareholder(s)) may institute legal proceedings to protect the
rights and interests of the company. The common-law derivative action has several
flaws. It has been plagued by uncertainty, procedural weaknesses, and the high cost
of litigation. As a result, a number of leading jurisdictions, including South Africa, Ghana
and Australia have revised their legal rules relating to the derivative action.
Section 165 of the Companies Act 2008 is frequently referred to as South Africa’s
statutory derivative action and has completely replaced the common-law derivative
action and the derivative action under section 266 of the Companies Act 1973.
Although there have been important court judgments clarifying the key features of
section 165 of the Companies Act 2008, certain weaknesses can still be identified
under the section.
Ghana for a long time depended on the common-law derivative action with its attendant
flaws, vagueness, procedural irregularities, and uncertainties. However, on 2 August
2019, the Companies Act 2019 was passed which specifically provides for a statutory derivative action in terms of sections 201 to 204. The Ghanaian statutory derivative
action is relatively new in comparison with that of South Africa and Australia.
Before 2000, the Australian derivative action had traditionally been enforced in terms
of the common law. The Corporations Act 2001 in Part 2F.1A under sections 236 to
242 finally provided for a statutory derivative action in Australia. It came into force on
13 March 2000 through the promulgation of the Corporate Law Economic Reform
Program Act 1999 (CLERP Act 1999).
This thesis examines the statutory derivative action under South African, Ghanaian
and Australian company law. The thesis will highlight the strengths and weaknesses of
the South African statutory derivation action in section 165 of the Companies Act 2008
in comparison with the strengths and weaknesses of section 201 of the Companies Act
2019 and sections 236 to 242 of the Corporations Act 2001.
The purpose is to identify important lessons that South Africa, Ghana and Australia can
learn from each other to resolve their weaknesses. The thesis provides
recommendations for each of the three jurisdictions. The recommendations will be
based on the important lessons that can be learned from the key features of the laws
of each jurisdiction.
Die afgeleide aksie, soos dit in baie jurisdiksies wêreldwyd beoefen word, is 'n remedie
waardeur 'n aandeelhouer in 'n maatskappy (gewoonlik 'n minderheidsaandeelhouer)
regstappe instel om die regte en belange van die maatskappy te beskerm. Ingevolge
die oorwegend Engelse regsgebaseerde gemenereg in Suid-Afrika, Ghana en
Australië, word die maatskappy as 'n afsonderlike entiteit onafhanklik van al sy
belanghebbendes beskou, wat in sy korporatiewe naam kan dagvaar en gedagvaar
word. Besluitneming binne die maatskappy neem gewoonlik die vorm aan van 'n
meerderheidsbesluit
deur
die
maatskappy
se
aandeelhouers.
Die
minderheidsaandeelhouers is gevolglik onderhewig aan die besluite van die
meerderheidsaandeelhouers en die maatskappy se direkteure. Die howe is oor die
algemeen huiwerig om in te meng in die interne bestuur van maatskappye. Dit bied
dus beperkte beskerming aan die maatskappy en minderheidsaandeelhouerregte waar
die meerderheidsaandeelhouers weier om namens die maatskappy teen die
maatskappy se oortreders op te tree, of waar die meerderheidsaandeelhouers of
direkteure self die oortreders is.
Die gemeenregtelike afgeleide aksie is 'n remedie waardeur 'n aandeelhouer in die
maatskappy (gewoonlik 'n minderheidsaandeelhouer(s)) regstappe kan instel om die
regte en belange van die maatskappy te beskerm. Die gemeenregtelike afgeleide aksie
het verskeie gebreke. Dit word geteister deur onsekerheid, prosedurele swakhede en
die hoë koste van litigasie. Gevolglik het 'n aantal toonaangewende jurisdiksies,
insluitend Suid-Afrika, Ghana en Australië, hul regsreëls met betrekking tot die
afgeleide aksie hersien.
Artikel 165 van die Maatskappywet 2008 word gereeld na verwys as Suid-Afrika se
statutêre afgeleide aksie en het die gemeenregtelike afgeleide aksie en die afgeleide
aksie kragtens artikel 266 van die Maatskappywet 1973 heeltemal vervang. Alhoewel
daar belangrike hofuitsprake was wat die belangrikste kenmerke van artikel 165 van
die Maatskappywet 2008 verduidelik het, kan sekere swakhede steeds onder die artikel
geïdentifiseer word. Ghana was lank afhanklik van die gemeenregtelike afgeleide aksie met sy
gepaardgaande gebreke, vaagheid, prosedurele onreëlmatighede en onsekerhede.
Maar, op 2 Augustus 2019 is die Maatskappywet 2019 aangeneem, wat spesifiek
voorsiening maak vir 'n statutêre afgeleide aksie ingevolge artikels 201 tot 204. Die
Ghanese statutêre afgeleide aksie is relatief nuut in vergelyking met dié van Suid-Afrika
en Australië.
Voor 2000 is die Australiese afgeleide aksie tradisioneel afgedwing ingevolge die
gemenereg. Die Korporasiewet 2001 in Deel 2F.1A onder artikels 236 tot 242 het
uiteindelik voorsiening gemaak vir 'n statutêre afgeleide aksie in Australië. Dit het op
13 Maart 2000 in werking getree deur die promulgering van die Korporatiewe Reg
Ekonomiese Hervormingsprogramwet 1999 (CLERP-wet 1999). Hierdie tesis
ondersoek die statutêre afgeleide aksie onder Suid-Afrikaanse, Ghanese en
Australiese maatskappyreg.
Die tesis sal die sterk- en swakpunte van die Suid-Afrikaanse statutêre afleidingsaksie
in artikel 165 van die Maatskappywet 2008 uitlig in vergelyking met die sterk- en
swakpunte van artikel 201 van die Maatskappywet 2019 en artikels 236 tot 242 van die
Korporasiewet 2001. Die doel is om belangrike lesse te identifiseer wat Suid-Afrika,
Ghana en Australië by mekaar kan leer om hul swakpunte op te los. Die tesis verskaf
aanbevelings vir elk van die drie jurisdiksies. Die aanbevelings sal gebaseer wees op
die belangrike lesse wat geleer kan word uit die sleutelkenmerke van die wette van
elke jurisdiksie.
